<sosyoloji>

<felsefe> <sosyoloji>

işte biligist'in temel manifestosu budur. bunun üzerine kuruludur. kişinin kendisinden ibaret olmadığı toplumda bireyin yalnızlaşmadığı çıkar için insanların savaşmak zorunda kalmadığı. aptallığı parlatan kitlelerden olmadan kendi toplumunu ve çevresini düşünerek kendi hayatının idamesi için kendi çıkarlarını gözetmekle birlikte çevresinin çıkarlarını da ahlaki ve ölçülü biçimde gözeten insanlığın ortak mirasına olumlu bir katkı sunmak için düşünen insana biligist. bunun yapılış biçimine de biligizm dahası bilgicilik denir. bir kuşakta dahi öğrenilen bir bilgiyi hazmedip sonraki kuşağa devredebilen canlıdır insan. bu yüzden dünyanın mutlak hakim gücü olabilmiştir. bu ortak miras ortak bilim ve bilgi havuzu insanlığı yanlışlarından döndürmüş hastalıklardan kurtarmıştır. tabi bazen bu havuzun rengi bulanmıştır ve bu sebeple çeşitli hastalıklar toplulukları felç etmiştir. fakat doğruluğa karşı insanın istemsiz arayışı bu havuzu her zaman temizlemeyi başarmıştır. bugün gelişmenin ve girişim savaşlarının getirdiği altta kalan ezilsin modelini elimizin tersiyle iterek topluluğa faydası homojen dağılan faydalı işler ve atılımlar için biligist çalışacak.

<felsefe> <sosyoloji> öncelikle varlığı yalnızca nakdi bir kaynak olarak görmemek gerekir. varlık; durumları ve olayları değerlendirme ve yorumlama biçimimiz, yaptığımız analizler ve zamanla kazandığımız bakış açısı olarak tanımlanmalıdır. nitekim çok büyük sermayeleri batıran insanlara tanık olduğumuz gibi, küçük birikimlerden büyük sermayeler yaratan insanları da görürüz. burada bazı faktörler bir motor görevi görür. evet, bu motor çoğunlukla aile, çevre olanakları ve ağ (network) olarak tanımlanabilir. ancak tüm bu faktörlerin ötesinde göz ardı edilmemesi gereken hayati bir nokta vardır: varlığın ne yönde geliştiği ve kimin için yaratıldığı.

​şayet kişi varlığını yalnızca maddi kaynaklara bağlarsa, günün sonunda kimsenin ne işe yarayacağını tam olarak kestiremediği bir birikim seti ortaya çıkar. bu durum, ilk kuşakta oluşan varlığın sonraki kuşaklarca heba edilmesinin önünü açar. fakat varlık; maddi boyutunun yanı sıra bilgiyi ve bu bilginin işleyiş biçimlerini de içeriyorsa —yani varlığı oluşturan unsur bir yöntem/süreç ise ve bu süreç varlıkla birlikte korunmuşsa— işte o zaman varlık, sadece bir mülk seti olmaktan çıkıp toplum için faydalı bir değer haline gelir.

​şahsi kanaetime göre zenginleşmenin tek bir haklı gerekçesi olmalıdır: toplum genelinde refahın sağlanmasına katkıda bulunmak; bilgi edinme, işleme ve özümseme eylemlerinin sürekliliğini toplum içinde teminat altına almak. canlılar besini her zaman bulurlar; dahası, onu bulabilecek biçimde evrilmişlerdir. ancak bilginin ve özgün düşüncelerin kuşaklar arası aktarımı, gerçek varlık değeridir. çünkü bu durum varlığı korumakla kalmaz, onu faydalı bir forma dönüştürür. en karanlık dönemlerde bile bilgiye ve bilgeliğe sarılarak ilerlemek, en vahşi toplulukları dahi aydınlığa çıkarır.

​bunun en bariz örneklerinden biri batı medeniyetidir. şüphesiz ki ticari hacimleri artarken bilgi birikimleri aynı oranda artmamış olsaydı, medeniyetleri birkaç yüzyıl içinde kaba kuvvete dayalı bir saltanata dönüşür ve yok olurdu. nitekim osmanlı da bu duruma açıklayıcı bir örnektir: kaba kuvvet güçlenirken bilgi kuvveti ona yetişemeyince kaçınılmaz olan yaşanmış; kaba kuvvet, bilgi ile bilek gücünü denk tutanların karşısında zamanla erimiştir.

​bugün benzer bir senaryo yeniden karşımızda şekillenmektedir. yapay zekâ büyük bir yeniliktir; ancak bilgiyi edinme, onu özümseme, kararlarımızı bu bilgi birikimiyle verip veremediğimiz ve bilgiyi ne derece taşıyabildiğimiz unsurları, bilginin sadece yaygın ve var olmasından daha az önemli değildir.

​ne var ki toplum, hızlı sonuç vermesi sebebiyle mal varlığına bilgi ve bilgelik kaynaklarından daha fazla değer vermektedir. uzun vadede bu anlayış; bireyleri, onların yakın çevrelerini ve nihayetinde toplum dediğimiz yapıyı, kaba kuvvet toplayan sığ insanların hüküm sürdüğü basit yaşam alanlarına dönüştürecektir. bu toplumlar, bilgi ve gücü dengede yürütenler karşısında önemsiz birer figür seviyesinde kalmaya mahkûmdur.

​zaman faktörü bu sonucu kimin göreceğini değiştirebilir; fakat nihai sonucu asla değiştiremez. görseldeki örnek de bilginin bir varlık değeri olarak görülmeyip entelektüel birikimin hiçe sayılmasına açık bir kanıttır.

<kültür> <bilim> <psikoloji> <sosyoloji> biligist genel yapısı gereği nedensellik ilkelerine temellendirilmiştir. yapısının bu şekilde olmasının sebebi, sosyal medyanın zararlı etkilerine karşı insan zihninin durağan yapısını korumak olarak açıklanabilir. bu yapı nasıl çalışır? bu yapının çalışma biçimi şu şekildedir: "class" adını verdiğimiz temel kelimelerden oluşan ve kullanıcının bir yazım başlatmadan hemen önce veya yazımı başlattıktan sonra girmesi istenen bu tekil kelimeler, ana konu başlıklarıdır ve anlatılmak istenen bağlamı önceden verir. bu kelimeler rastgele oluşturulmaz. biligist içinde katı bir hiyerarşik düzen vardır; bu düzen üç sınıf olarak tanımlanır ve düzenin üst iki sınıfı bu kelimeleri üretme yetkisine sahiptir. yeni kayıt yaptıran biri, üretilen bu kelimelerden kendi bağlamını oluşturmalıdır. biliyorum, bu durum genel anlamda kafa karıştırıcı olabilir ve kullanıcı kaybettirebilir. fakat biligist popüler olmak veya çok kullanıcıya sahip olmak için geliştirilmedi; tam aksine kaliteli azınlığa hizmet vermek için geliştirildi. bunun aslında başlıca nedenleri bulunuyor; bunlardan bazıları toplumun vasat eğilimlere sahip olmasıdır. biligist'i geliştirirken bu konuda genel bir değerlendirme yaptım ve kâr getirmeyen, hızlı büyümeyen, yavaş yavaş kendi topluluğunu oluşturan ve kalitesini koruyan bir mimaride yapılanması üzerine düşündüm. bu sebeple bütün yapılanmayı nedensellik ve iç denetim üzerine kurdum. burada e-kitap yazabilir, yayınlayabilir, bunu çevrenizle veya tüm dünya ile paylaşabilirsiniz. kitabınızın içeriğinden aforizma bölümleri seçerek gerek biligist içinde gerek başka sosyal mecralarda paylaşılmaya uygun kartlar yazabilir ve görsel olarak paylaşabilirsiniz. biligist tüm bunların sunulması için kendi araçlarını kullanıcısına temin eder. fakat belirttiğim gibi, bu tip bir paylaşım için bir çalışmanız olmalıdır. çalışmanın içinden seçerek bir görsel ile şekillendirdiğiniz aforizmanın kaynağı, arkasında ve önünde ne yazıldığı başka bir kullanıcı tarafından açıkça bilinmelidir. bu konuda aforizmalar üzerinde yer alan çift tırnak ikonu, sizi metnin geçtiği noktaya götürecek biçimde yapılandırıldı. bütün bunlar kullanıcıya daha fazla külfet olsun diye değil, sosyal medyanın insanın psikolojik sağlığına zarar vermemesi için tasarlandı. bunun yanında sistem kendi içinde üç katmanlı hiyerarşiye sahiptir dedik. bunlar: acemiler (yeni kayıt olanlar), ustalar (sisteme tam adapte olmuş olanlar) ve bilgelerdir (eser verebilen, sisteme etkin katkı sağlayanlar). elitizm gibi ucube izmlerden hiç hazzetmediğim için bu yapıyı bir grup insanın akıl ve insafına teslim etmek istemedim; bu sebeple sistemin onaylanma mekanizmasını yine kendi kullanıcılarına verdim. bilgelerin ve ustaların kendi panelleri bulunur; bilgeler ustaları ve acemileri, ustalar ise sadece acemileri onaylar. altı usta ve üç bilgeden onay alan bir acemi, usta olarak sisteme katılır. altı bilgeden onay alan bir usta ise sisteme bilge olarak dahil olur. bunların yanı sıra biligist içinde bazı durumları pek hoş karşılamayacağım bilinmelidir. bunlar küfür, argo veya ağır eleştiriler değildir; gerek yazımlar içinde gerek yorumlarda bunlar olabilir. bu, kullanıcıyı bağlayan bir durumdur ve şikayet halinde işlem yapma hakkı bizdedir. bunun dışında kabul edilemez durum ise platformun entelektüel kimliğini zedeleyecek hamleler yapmaktır. burası wattpad değil; eğer aşk romanı veya basit düzey hikaye yazmak gibi bir hata yaparsanız etkileşiminizi düşürür ve sistem içinde onaylanmanızı imkansız hale getiririm. bu konuda tavrım nettir. onun dışında bilgeler sistemin sahipleridir. sistem bir kişinin, yani yaratıcısı olan benim tekelimde değildir. maddi bir kazanç olması durumunda mutlak suretle bu kazanç bilgelere aktarılacak, çalışmalarının fonlanmasında kullanılacak ve gelişmelerine katkı sağlamak için sarf edilecektir. biligist ticari bir fabrika değildir; bilgi ve bilgeliği toplumun tam merkezine koymak üzerine çalışır.